Þróun gróðursamfélaga í Hekluhraunum og nágrenni skoðuð með vettvagnsathugunum og fjarkönnunargögnum

Næsta fræðsluerindi HÍN verður haldið mánudaginn 30. janúar 2017 í stofu 132 í Öskju, húsi náttúruvísinda við Háskóla Íslands, og hefst erindið kl. 17:15.
Það er landfræðingurinn Olga Kolbrún Vilmundardóttir sem flytur erindi sem hún nefnir Þróun gróðursamfélaga í Hekluhraunum og nágrenni skoðuð með vettvagnsathugunum og fjarkönnunargögnum.

Ágrip af erindi Olgu, haldið mánudaginn 30. janúar 2017.

„Umhverfi Heklu er afar virkt og mótað af eldvirkni, veðurfari og landnotkun. Hekla hefur gosið æri oft frá landnámi og framleitt bæði gjósku og hraun. Aldur fjölmargra hrauna hefur verið greindur út frá sögulegum heimildum og gjóskulögum og spanna tímabilið frá 1158 til 2000. Auk eldvirkni hefur rof mótað ásýnd landsins við Heklu og rofabörð eru víða áberandi í landslagi. Landgræðsla og efling vistkerfa hefur skilað umtalsverðum árangri gegn jarðvegsrofi við Heklu.
Í erindinu verður greint frá helstu niðurstöðum gróður- og jarðvegsrannsókna við Heklu sem fram fóru sumarið 2015 og 2016. Gróðurmælingar á tímaröðinni á sögulegum hraunum Heklu gefa til kynna hve hratt gróðurþekja myndast og hvernig plöntusamsetning þróast með hækkandi aldri yfirborðsins. Umhverfisþættir á borð við hæð yfir sjávarmáli, úrkomu, gjóskufall og beit hafa jafnframt mikil áhrif á framvinduna og beina henni í ólíkar áttir. Gróðurframvindu á hraunum og á grýttri jökulurð er ólíkt háttað en áhugavert er að bera saman framvindu síðustu 120 árin eða svo, síðan jöklar tóku að hopa eftir lok litlu-ísaldar. Til að kanna breytingar á gróðurfari við Heklu undanfarin 70 ár hafa flugmyndir verið nýttar þar sem m.a. má greina útbreiðslu skóg- og kjarrlendis og þróun rofabarða. Niðurstöður benda til að undanfarna áratugi hafi rofabörð haldist nokkuð stöðug þótt dæmi séu um að skóglendi hafi hörfað vegna ágangs og/eða jarðvegseyðingar. Síðustu ár virðist gróður vera í sókn sem sjá má m.a. af aukninni útbreiðslu kjarrlendis.
Hekla og nágrenni er vettvangur rannsókna EMMIRS verkefnisins, sem hlaut styrk úr öndvegissjóði Rannís árið 2015 og útleggst á íslensku sem ‚Könnun og kortlagning íslenskrar náttúru með fjarkönnun‘. Sumarið 2015 var nýjum fjarkönnunargögnum aflað af Heklu og nágrenni. Auk Olgu vinnur Gro B.M. Pedersen eldfjallafræðingur að jarðfræðirannsóknum en rafmagnsverkfræðingarnir Fadi Kizel og Nicola Falco vinna að myndgreiningu og þróun greiningaraðferða á fjarkönnunargögnum.“

Olga Kolbrún Vilmundardóttir fæddist 1981 og ólst upp á Seyðisfirði á Austfjörðum. Hún lauk BS gráðu í Landfræði frá Háskóla Íslands 2004 og MS gráðu frá sama skóla 2009. Hún starfaði hjá Náttúrufræðistofnun Íslands 2005–2010. Haustið 2015 lauk Olga doktorsprófi í Landfræði frá Háskóla Íslands með jarðvegsmyndun við hopandi jökla sem rannsóknaverkefni.