Nýr Náttúrufræðingur kominn út

Þá er 1.-2. hefti Náttúrufræðingsins, 89. árgangs, komið í hendur félagsmanna. Þar má m.a. lesa um Berghlaupið í Öskju 2014, um sandauðnir á Íslandi og sjófuglatalningar með dróna. Auk þess má nefna heimsókn í furðukames Errols Fuller sem geymir tvö geirfuglsegg í skúffum heima hjá sér! Heftið er 72 bls. að stærð. Ritstjóri er Álfheiður Ingadóttir líffræðingur. Félagsgjald og innifalin áskrift kostar 5.800 kr. og er veittur afsláttur fyrir stúdenta og hjón.

Leiðara blaðsins skrifar Kristín Svavarsdóttir plöntuvistfræðingur.

Í blaðinu má einnig finna skýrslu stjórnar og reikninga.

NFR_2019_1-2-Forsíða

Fræðsluganga í Hrútagjá

Mánudaginn 20. maí stendur Hið Íslenska Náttúrufræðifélag fyrir fræðslugöngu inn í Reykjanesfólkvang. Farið verður að Hrútagjá sem er nyrst í fólkvanginum, rétt sunnan við Fjallið eina. Þarna er stórkostlegt landslag og upplifunin er eins og að vera á hálendinu. Áherslan verður á jarðfræði staðarins og mun Sigmundur Einarsson, jarðfræðingur, leiða gönguna. Í för verða líka líffræðingar, m.a. Bryndís Marteinsdóttir plöntuvistfræðingur. Við bjóðum upp á það að hittast kl. 18.30 á bílaplani Fjarðarkaups þar sem við getum sameinast í bíla og orðið samferða, en aðeins tekur um 15 mín að keyra að staðnum. Þeir sem rata að Hrútagjá og velja að fara sjálfir hitta okkur þar kl. 19. (Afleggjarinn að Vígdísarvöllum er tekinn og keyrt í ca 1 km að skilti sem á stendur Hrútagjá.). Klæðið ykkur eftir veðri og verið í góðum gönguskóm. Gangan er ekki erfið. Miðað er við að hún taki um 2 klst. Gott að hafa heitt á brúsa með sér. Ferðin er ókeypis.

Loftslagsbreytingar og leiðtogar: Ferðasaga frá Suðurskautslandinu

Hafdís Hanna Ægisdóttir flytur næsta fræðsluerindi HÍN sem fer fram í fyrirlestrarsal Öskju, náttúrufræðihúsi Háskóla Íslands.

Við vekjum athygli á því að brugðið er út af hefðbundinni tímasetningu og verður erindið miðvikudagskvöldið 8. maí kl.20. Aðgangur er öllum heimill og ókeypis.

Að loknu erindi verður boðið upp á spjall og hressingu fyrir utan fyrirlestrarsalinn.

Suðurskautslandið er framandi og heillandi heimur. Þessi kaldasta, vindasamasta og þurrasta heimsálfa jarðar hefur yfir sér ævintýrablæ landkönnuða og ofurhuga enda hefur ekkert fólk varanlega búsetu á Suðurskautslandinu og engar heimildir eða ummerki eru um að þar hafi verið byggð. Þrátt fyrir einangrun og fjarlægð frá iðnvæddum heimi, eru ummerki um loftslagsbreytingar þar greinileg. Í erindinu verður fjallað um nýlega ferð til Suðurskautslandsins á vegum alþjóðlegs leiðtogaprógrams fyrir vísindakonur. Fjallað verður um ferðalagið, lífríkið, áhrif loftlagsbreytinga á heimsálfuna og þann lærdóm sem dreginn var af ferðalaginu.

Hafdís Hanna Ægisdóttir lauk BS og MS námi í líffræði við Háskóla Íslands og doktorsnámi í plöntuvistfræði frá háskólanum í Basel í Sviss. Síðastliðinn áratug hefur hún starfað sem forstöðumaður Landgræðsluskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna sem hefur það að markmiði að þjálfa sérfræðinga frá þróunarlöndum til að takast á við landeyðingu og endurheimta vistkerfi. Árið 2017 var Hafdís Hanna fyrsti Íslendingurinn til að fá inngöngu í alþjóðlegt leiðtogaprógram, Homeward Bound, sem hefur það að markmiði að þjálfa konur með vísindabakgrunn í leiðtogahæfni, stefnumótun og vísindamiðlun sér í lagi í tengslum við loftslagsmálin. Leiðtogaprógramminu lauk með mánaðarferðalagi 80 vísindakvenna til Suðurskautslandsins í byrjun árs 2019.

 

Staða þekkingar um fiskeldi í sjó – Málstofa

Fræðslufundur HÍN, mánudaginn 25. mars 2019 verður í formi málstofu og hefst fundurinn kl. 17.15. Málstofan fer fram í stofu 132 í Öskju, náttúrufræðahúsi Háskóla Íslands.

Umræðuefnið er fiskeldi í sjó og markmiðið er að kynna  stöðu þekkingar um hugsanleg áhrif fiskeldis á umhverfið. Til fundarins munu koma vísindamenn á sviði líffræði og hafefnafræði með  víðtæka þekkingu, bæði sem fyrirlesarar, fulltrúar á pallborði og sem sérfræðingar í sal. Ekki er leitað eftir afstöðu fræðimanna til málaflokksins heldur er fyrst og fremst boðið upp á upplýsingar, fróðleik og tækifæri til umræðna.

Flutt verða þrjú stutt kynningarerindi en síðan verða umræður á pallborði og úr sal.   Málstofan tekur tvær klukkustundir í heildina. Þetta verður því knappur en fyrst og fremst upplýsandi og spennandi fræðslufundur.

Erindi

  • Leó Alexander Guðmundsson, erfðafræðingur hjá Hafrannsóknastofnun.
  • Sólveig Rósa Ólafsdóttir, hafefnafræðingur hjá Hafrannsóknastofnun.
  • Árni Kristmundsson, sníkjudýrasérfræðingur á Keldum.

Á pallborði munu sitja:

    • Þorleifur Eiríksson, RORUM
    • Rakel Guðmundsdóttir, Hafrannsóknastofnun
    • Guðbjörg Ásta Ólafsdóttir, Fræðasetur Háskóla Íslands, Vestfjörðum
    • Skúli Skúlason, Háskólinn á Hólum
    • Stefán Óli Steingrímsson, Háskólinn á Hólum
    • Erna Karen Óskarsdóttir, Mast

Fundarstjóri er Hilmar J. Malmquist, forstöðumaður Náttúruminjasafns Íslands.

Boðið verður upp á léttar veitingar að loknum fundi.

Hlökkum til að sjá ykkur.

Stjórn HÍN

Frá aðalfundi HÍN 2019

Aðalfundur HÍN var haldinn mánudaginn 25. febrúar 2019 í Öskju, Náttúrfræðahúsi Háskóla Íslands.

Í stjórn félagsins var endurkjörinn þrír stjórnarmenn sem voru að ljúka öðru starfsári fyrir félagið, en það voru Hrefna Sigurjónsdóttir, Margrét Hugadóttir og Bryndís Marteinsdóttir. Steinþór Níelsson gjaldkeri ákvað að láta af stjórn vegna anna en hann á eftir ár í stjórnarsetu. Snæbjörn Guðmundsson jarðfræðingur var kosin í stjórn í eitt ár í hans stað. Einn stjórnarmaður, Jóhann Þórsson ásamt Esteri Rut Unnsteinsdóttur formanni sitja áfram næsta kjörtímabil.

Á fyrsta stjórnarfundi nýrrar stjórnar mun stjórnin skipta með sér verkum. Undir tenglinum Um félagið hér að ofan til vinstri má finna upplýsingar um núverandi stjórn HÍN.

Hjörtur Marteinsson og Guðbjörg Lind Jónsdóttir komu á fundinn til að segja frá bók sem er skrifuð af Stefáni Stefánssyni sem kennslubók um gróðurríki Íslands fyrir skólapilta í Möðruvallaskóla veturinn 1890-1891. Þau afhentuda stjórn HÍN bókina formlega til eignar. Ester Rut, formaður tók við bókinni og þakkaði kærlega fyrir.

 

Aðalfundur HÍN og Flóra Íslands

Boðað er til aðalfundar Hins íslenska náttúrufræðifélags mánudaginn 25. febrúar 2019 í stofu 132 í Öskju, húsi náttúruvísinda við Háskóla Íslands. Fyrir dagskrá aðalfundar verður bókin Flóra Íslands kynnt.  Hún kom út núna fyrir jólin og eru höfundar Hörður Kristinsson, Jón Baldur Hlíðberg og Þóra Ellen Þórhallsdóttir.  Erindið flytja þau Þóra og Jón Baldur og hefst það kl. 17:15.  Allir eru velkomnir eins og á önnur fræðsluerindi félagsins.
Aðalfundarstörf hefjast að því loknu, kl. 18:15.

Dagskrá aðalfundarins er eins og henni er lýst í lögum félagsins:

  • Skýrsla formanns um störf stjórnar á liðnu starfsári.
  • Skýrsla gjaldkera, endurskoðaðir reikningar félagsins lagðir fram til atkvæðagreiðslu.
  • Kosning stjórnarmanna og skoðunarmanna reikninga.
  • Önnur mál.

Stjórn HÍN skipa nú eftirtaldir: Ester Rut Unnsteinsdóttir formaður, Hrefna Sigurjónsdóttir varaformaður, Margrét Hugadóttir ritari, Steinþór Níelsson gjaldkeri, Sveinborg Hlíf Gunnarsdóttir fræðslustjóri, Jóhann Þórsson félagsvörður og Bryndís Marteinsdóttir meðstjórnandi.

Almennir stjórnarmenn eru kosnir til tveggja ára í senn sem og formaður.  Kjörtímabil þriggja stjórnarmanna er nú á enda og er nú kosið um þessi embætti.  Þetta eru embætti Hrefnu Sigurjónsdóttur, Bryndísar Marteinsdóttur og Margrétar Hugadóttur. Auk þeirra þá hafa Steinþór og Sveinborg óskað eftir að láta af stjórnarmennsku.

 

Nýr Náttúrufræðingur komin út

Náttúrufræðingurinn, 3.–4. hefti 88. árgangs, er kominn út. Að venju er í tímaritinu fjölbreytt efni um rannsóknir á íslenskri náttúru og fróðlegar greinar um náttúrufar. Klasarnir á Kálfastrandarvogi í Mývatni prýða forsíðu tímaritsins en meðal efnis er grein um vöktun silungs í Mývatni 1986–2016 og önnur um áhrif lífríkis á efnasamsetningu vatnsins. Af öðru spennandi efni má nefna grein um magn kalkþörungasets á Vestfjörðum og í Húnaflóa og grein um áhrif vegalagningar í kjölfar virkjunarframkvæmda á áður fáförnum slóðum.

LEIÐRÉTTING: Þau mistök urðu við prentun 3.-4. heftis Náttúrufræðingsins, 88. árg. að mynd á bls. 94 sem sýna átti lengdardreifingu bleikju í rannsóknaveiðum í Mývatni 1986–2016 sýndi aðeins lengdardreifingu á árinu 1986. Með hlekknum hér að neðan má hlaða niður og prenta út leiðréttri blaðsíðu. Höfundur og lesendur eru beðnir velvirðingar á þessum mistökum. NFR_88_3-4_Silungur-bls 94 Leiðrétt

Ágrip efnis í 3.–4. hefti 88. árgangs:

Eru veiðitakmarkanir í Mývatni að skila sér?

Fiskistofnar í Mývatni hafa minnkað verulega frá því skráning veiða hófst árið 1900. Upp úr 1920 voru veiddir yfir eitt hundrað þúsund silungar (bleikja og urriði) á ári, en 2016 veiddust aðeins 1.476 silungar í Mývatni. Vísbendingar eru um að veiðitakmarkanir, sem tóku gildi 2011, séu farnar að skila sér í uppbyggingu bleikjustofnsins. Guðni Guðbergsson skrifar um Veiðinýtingu og stofnsveiflur Mývatns á árunum 1986–2016.

Samgöngubætur á víðernum – kostir og gallar

Virkjunum fylgja jafnan vegaframkvæmdir og stórbætt aðgengi að áður fáförnum náttúrusvæðum. En slíkar framkvæmdir höfða aðeins til ákveðinna hópa ferðamanna en fæla aðra frá. Edward H. Huijbens og Anna Dóra Sæþórsdóttir skrifa greinina Virkjun áfangastaða um hlutverk samgöngubóta samhliða virkjunarframkvæmdum. Í greininni er rýnt í rannsóknir á áhrifum fyrirhugaðra virkjana á ferðamennsku á Hengilssvæðinu og í Ófeigsfirði á Ströndum, sem og nokkurra virkjunarhugmynda sem voru til skoðunar í 3. áfanga rammaáætlunar.

170 milljón rúmmetrar af kalkþörungaseti

Rannsóknir hafa leitt í ljós að gríðarlegt magn kalkþörungasets er að finna í Ísafjarðardjúpi og Jökulfjörðum. Rannsóknir Kjartans Thors á árunum 20000–2012 m.a. með endurvarpsmælingum og sýnatökum hafa leitt í ljós að magnið nemur samtals um 170 milljón rúmmetrum. Grein Kjartans nefnist: Útbreiðsla og magn kalkþörungasets á Vestfjörðum og í Húnaflóa, og voru að mestu unnar fyrir Íslenska kalkþörungafélagið ehf. sem hefur rekið kalkþörungavinnslu í Bíldudal frá 2007.

Blágrænþörungablóminn í Mývatni

Frumframleiðni græn- og kísilþörunga í Mývatni takmarkast af köfnunarefni. Það á ekki við um blágrænbakteríur sem binda köfnunarefni úr andrúmslofti – og því getur fosfór á endanum takmarkað frumframleiðni í vatninu. Í grein um Áhrif lífríkis á efnastyrk í Mývatni skýrir Eydís Salome Eiríksdóttir ásamt 5 meðhöfundum samhengið milli styrks fosfórs og magns mýlirfa á botni vatnsins. Þar gæti lykilinn að leirlosinu eða blóma blágrænbaktería, verið að finna.

Stormmáfar í Eyjafirði

Stormmáfum hefur fjölgað til margra ára og nýir varpstaðir stöðugt bæst við víða um land. Eyjafjörður er eina stóra svæðið í landinu þar sem fylgst er skipulega með stofnbreytingum þessarar tegundar. Sverrir Thorstensen og Ævar Petersen greina frá talningum í Eyjafirði 2015. Þá voru 622 pör á vöktunarsvæðinu og hafði fækkað um 38 frá 2010. Niðurstöður talninga frá 1980 hafa birst áður í Náttúrufræðingnum.

Upphaf íslenskrar grasafræði og brot úr sögu vatnalíffræðirannsókna á Íslandi

Helgi Hallgrímsson ritar um elstu prentaðar heimildir um plönturíki Íslands, en upphafið var könnun Johans Gerhard König á flóru Íslands. König safnaði plöntum hér á landi 1764–1765 fyrir ritsafnið Flora Danica.

Gunnar Steinn Jónsson segir frá heimsókn þýska vatnalíffræðingsins Friedrich Kurt Reinsch til Íslands í júlí 1925 og smásjánni Heimdal. Reinsch kom hingað á vegum Búnaðarfélags Íslands og hafði látið útbúa sérstaka feltsmásjá til fararinnar. Hann nefndi hana Heimdal.

Af öðru efni í ritinu má nefna leiðara sem Ester Rut Unnsteinsdóttir, formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags skrifar um Miðlun þekkingar og fræðslu um náttúru Íslands og náttúruvernd; myndir frá opnun sýningarinnar Vatnið í náttúru Íslands sem er fyrsta  sýningin sem Náttúruminjasafn Íslands stendur fyrir; ritrýni á bók Guðmundar Eggertssonar, Rök lífsins og eftirmæli um Margréti Guðnadóttur veirufræðing, en hún lést 2. janúar 2018.

Þetta er 3.–4. hefti 88. árgangs Náttúrufræðingsins sem hóf göngu sína 1931 og er félagsrit Hins íslenska náttúrufræðifélags og tímarit Náttúruminjasafns Íslands. Heftið er 100 bls. að stærð. Að jafnaði eru gefin út fjögur hefti á ári. Félagsgjald og innifalin áskrift kostar 5.800 kr. og er veittur afsláttur fyrir stúdenta og fyrir hjón.

Ritstjóri Náttúrufræðingsins er Álfheiður Ingadóttir.